Thương nhớ...đồng dao |
|||
---|---|---|---|
15/05/2024 | Tác giả: Trương Điện Thắng | Lượt xem: 1024 | |
(Các bài viết khác của tác giả Trương Điện Thắng) | |||
Nếu bạn rời bỏ một vùng nông thôn nào đó để ra sống ở các thành phố, chắc chắn sẽ mang theo trong hành trang của mình nhiều kỷ niệm không phai của một thời tuổi thơ nghèo khó. Trong hành trang ấy, thế nào cũng có những khúc đồng dao giản dị mà sâu lắng. Cùng với nhiều bài hát ru em, những câu ca dao tục ngữ, những khúc đồng dao ngày nhỏ là những bài học nhập môn về âm nhạc mà cũng như các bạn, tôi đã học được và mang theo cho đến ngày tóc đã lốm đốm bao sợi bạc… |
|||
Trong nhiều khúc đồng dao mà tôi thuộc, lạ thay, hầu hết lại do những bạn chăn trâu thuở nhỏ sáng tác, mà nhờ rong chơi với họ, tôi đã nhớ rất lâu. Chẳng hạn bài Gọi nghé lạc bầy sau đây: Huê hà huê hưởng Cà cưỡng bay cao Chóc mào bay thấp Chim bay về ấp Đỏ mỏ về trời
Huê…huê…. Nghe tiếng tao mời Về ăn thịt chuột Mâm trên thì luộc Mâm dưới thì đầu Mời chú mời lâu Chăn trâu nuốt hết… Huê…huê… Huê con nghé nhỏ Lạc đàn theo chó Lạc ngõ theo trâu Nghe mẹ rống đâu Đâm đầu mà nhảy … Huê con nghé nhỏ Ham chơi lạc mẹ Huê…huê…nghé huê Ham ăn thì lú Ham bú thì mê Không biết đường về Để tao đi kiếm
Huê hà…huê hưởng Huê dưỡng bến nào Ai mua đừng bán một vạn không cho để nghé ăn no đi cày đi bừa đi trưa về tối… Chú bé chăn trâu lại kể tiếp cảnh mình đi ở, ăn đói mặc rét, lại phải đi cắt cỏ, tắm mát, chăn dắt con nghé từ khi nó mới lọt lòng mẹ. Nghé ham chơi đi lạc là không thương công sức của chú bé.Tiếng hát huê…huê ấy đã đến tai con nghé và nó chạy thục mạng về theo bầy. Tiếng hát của nhiều đứa bạn chăn trâu của tôi hồi nhỏ chiều nào cũng vang vọng như vậy cho đến khi trời nhá nhem tối… Đời tôi đi ở giữ trâu …Trăng kia vừa xế ba sào Giữa những cánh đồng quanh làng bao giờ cũng có một gò đất nhỏ, có cây đa, cây duối hoặc tán bồ đề che bóng cho đám chăn trâu nghỉ mát, bên cạnh đó thường có một cái miếu nhỏ xây gạch, đã cũ. Có nơi gọi đó là “cây mục đồng” hoặc “mã mục đồng”. Hàng năm, sau ngày gặt lúa tháng ba âm lịch là đến lễ cúng thần Nông. Đám trẻ chăn trâu lại có “lễ mục đồng” rất trịnh trọng và vui nhộn trong dịp này. Chúng chia nhau vào xóm, những nhà có trâu bò để quyên góp vật phẩm hoặc tiền bạc cho việc tổ chức lễ. Thường các nhà cho nếp, gà, vài quả trứng, bông hoa hoặc ít nếp nấu xôi. Bàn cúng đặt trong miếu hoặc giữa gò đất, dưới gốc cây mà hằng ngày chúng vẫn chơi đùa. Một vị lão nông khăn đóng áo dài, đồng thời cũng là chủ trâu trong xóm được mời ra làm chủ lễ. Ông lên hương đèn, khấn vái bốn phương tám hướng thật nghiêm túc. Có nơi chủ lễ còn đọc cả văn tế cô hồn: ... thương những người hồ thỉ tang bồng, Đám trẻ cung kính đứng chung quanh, ánh mắt hân hoan, rạng rỡ bởi vì vào hôm đó chúng là chủ nhân của buổi lễ. Có những khúc hát nói về chính công việc chăn trâu hằng ngày của họ: Cây gậy bốn phương Ra đường mạnh mẽ Bầy trẻ chăn trâu bay lâu thẳng cánh… Hay liên quan đến một thực tế phổ quát trong đời sống thôn dã: Trời mưa lâm thâm/cây trâm có trái Con gái có duyên/đồng tiền có lổ Bánh tổ thì ngon/bánh hòn thì béo Cái kéo thợ may/cái cày làm ruộng Cái thuổng đắp bờ/cái lờ thả cá Cái ná bắn chim/cây kim may áo… Trong nhiều bài đồng dao tôi học được của những đứa bạn chăn trâu ngày ấy, có những câu tuy hình ảnh giản dị nhưng lại có một nhịp điệu lạ và dùng chữ rất sáng tạo: Tròng trà tròng trành Trâu trèo trâu trượt Thậm thà thậm thụt Trò trụt trò trìa Hay Ta là con nít Đội mũ lá mít Cưỡi ngựa tàu cau Đứa trước đứa sau Rủ nhau một lũ Và Cầm cây rựa quéo Trèo lên hòn núi quẹo Đốn bó củi cong queo Về nấu cám cho heo…
Sau này, các nhà lý luận âm nhạc vẫn nói đồng dao thường chuyển tải một cơ chế âm nhạc đậm đà màu sắc và tính chất dân tộc. Trẻ con tiếp nhận và hát đồng dao như một bộ mã di truyền của dân tộc. “Trong xã hội xưa cũ ấy, đồng dao là bài học vỡ lòng về âm nhạc và thi ca. Đó là những sáng tạo nghệ thuật đầu đời của con trẻ…”(Nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Trương Đình Quang). |